مجله نقد فیلمگردی
اخبارجشنواره فیلم فجرجشنواره ها

روزگار قریب تختی

بهرام توکلی کارگردانی که سال پیش سراغ روایت جنگی «تنگه ابوقریب» رفته بود، امسال در جشنواره فیلم فجر زندگی اسطوره اخلاق و ورزش را روایت می‌کند

به گزارش بلاگ سینمامارکت، پرتره‌نگاری از شخصیت‌های تاریخ معاصر جلوی دوربین، هرچند کار جذابی است اما خالی از چالش‌هایی هم نخواهد بود که بیرون آمدن از بعضی‌شان کار هر کسی به نظر نمی‌رسد. شخصیتی را که مردم می‌شناسند و هنوز به یاد دارند، هر طور به تصویر بکشید محل مناقشه است. کارگردانی که در این وادی کار می‌کند باید بلد باشد که تکلیف خودش را با توقعات مردم از نوع نمایش آن شخصیت چطور کنار بیاورد. حتی گاهی نمایش برهنه واقعیت‌ها از زیست یک کاراکتر تاریخی هم به دلیل تناقض واقعیت با تصورات مردم، پس زده می‌شود. اما از آن طرف هم کسی که خودش را کاملا به میل مخاطبان بسپارد و از آنها جلو نیفتد، اساسا اثرش را از خلاقیت هنری محروم کرده است.

بهرام ‌توکلی سال گذشته «تنگه ابوقریب» را به جشنواره فجر فرستاد و برای اولین‌بار روایت فیلمش را از یک داستان واقعی و حقیقی وام گرفت. البته شخصیت‌های آن فیلم خیالی بودند، هرچند سعی شده بود شبیه نمونه‌های واقعی‌شان در آن سال‌ها باشند. توکلی در فیلم‌های قبلی‌اش سراغ اقتباس از نمایشنامه‌های تاریخی و نگارش داستان‌های انتزاعی و حتی بعضا ابزورد رفته بود و حالا واقعیت او را در آخرین ثانیه‌های جنگ محاصره می‌کرد. از این جهت «تنگه ابوقریب» را می‌شود نقطه عطفی در کارنامه توکلی دانست، چون باعث شد که او از فضاهای انتزاعی پیشین بیرون بیاید و واقعیت، آن هم واقعیت تاریخی را ببیند. او حالا سراغ پرتره‌نگاری از یک شخصیت معاصر رفته است، کاری که تا به حال به‌طور کل کمتر کسی را می‌شود بین سینماگران ایرانی در انجام آن موفق دید.

اولین هنرپیشه‌ای که برای فیلم «تختی» در فیلم توکلی انتخاب شد، امیر جدیدی بود اما در میانه‌های کار ادامه این همکاری به دلایلی میسر نشد و بازیگری به جای جدیدی آمد که پیش از این جلوی دوربین نرفته بود و اساسی‌ترین امتیازش برای قرار گرفتن در قالب این نقش، شباهت ظاهری به تختی محسوب می‌شد. پیش از این تنها یک مورد را می‌شود سراغ گرفت که کسی به دلیل شباهت ظاهری با یک شخصیت تاریخی، در یک فیلم بازی داده شد و پس از آن هم هنرپیشه موفقی از آب درآمد. هادی حجازی‌فر، بازیگر نقش احمد متوسلیان در فیلم «ایستاده در غبار» اما موارد متعدد دیگری بوده‌اند که بازیگر‌شان با همان نقش به تاریخ یا به عبارتی به تاریخ‌نگاری بصری پیوسته است.

بیش از دو دهه پیش قرار بود مرحوم علی حاتمی فیلم غلامرضا تختی را بسازد و حتی بخش‌هایی از کار فیلمبرداری شد. او برای این نقش خسرو نظافت‌دوست را انتخاب کرده بود که هم شباهت عجیبی به تختی داشت، هم خودش قهرمان کشتی بود و هم با مرحوم تختی از نزدیک آشنایی داشت. فیلم مرحوم علی حاتمی به علت فوت او نیمه‌کاره ماند و امکان قضاوت درباره اینکه چنین انتخابی بهتر بود یا انتخاب یک هنرپیشه حرفه‌ای با شباهت ظاهری کمتر، لااقل درباره کار این کارگردان امکان‌پذیر نشد. بعد بهروز افخمی تختی را ساخت و ماجرا را کاملا عوض کرد.

این بار نظافت‌دوست نقش کوتاهی در فیلم داشت چون موضوع کاملا عوض شده بود. حالا سال‌ها گذشته و بهرام توکلی که ابتدا به سبک بهروز افخمی با انتخاب یک هنرپیشه مشهور در کانون فیلم، سراغ زندگی تختی رفته بود، از میانه‌های راه گردش کرد و شیوه نیمه‌تمام علی حاتمی را پیش گرفت. گفت‌وگو با خسرو نظافت‌دوست، بازیگر نقش تختی در فیلم علی حاتمی و نیز بازیگر فیلم بهروز افخمی، در رابطه با همین موضوع انجام شد. کاش مخاطبان روزنامه می‌توانستند صدای شیرین این پدربزرگ لوتی‌مسلک را هم بشنوند. زهره حمیدی که در «معمای شاه» نقش اشرف پهلوی را بازی کرده، راجع‌به چالش‌هایی که ایفای نقش یک شخصیت حقیقی معاصر پیش روی بازیگران می‌گذارد حرف زده و هوشنگ توکلی کارگردان مجموعه «مدرس» با بازی بسیار درخشان مرحوم خسرو شکیبایی هم در همین خصوص با ما حرف زده است.

هوشنگ توکلی غیر از کارگردانی مجموعه «مدرس» سابقه بیش از نیم قرن بازیگری حرفه‌ای را هم دارد. علاوه‌بر اینها یک یادداشت شفاهی از شاهین شجری‌کهن، منتقد سینما هم به پرونده ضمیمه شده که بعضی از زوایای بحث را کامل‌تر می‌کند. اینها البته همه شروع ماجراست و بحث از تختی و فیلمی که بهرام توکلی راجع ‌به او ساخته، کشش این را دارد که بیش از اینها و در مسیرهای مختلفی ادامه پیدا کند.

منبع
روزنامه فرهیختگان
برچسب ها
نمایش بیشتر

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن