سیزدهمین جشنواره سینماحقیقت
فیلم شناسینقد مستند

سینمای مستند، راوی بحران‌ها | نقدی بر مستند آتش در دریا

مستند آتش در دریا
آتش در دریا مستندی ایتالیایی ساخته «جانفرانکو روسی» درباره بحران شرایط مهاجران به اروپاست، ماجرا در جزیره‌ی سیسیلی «لامپدوسا» که در جنوب ایتالیا در دریای مدیترانه واقع شده می‌گذرد. داستان بر محوریت پسربچه دوازده ساله‌ای که ساکن آن‌جاست و پزشکی که مهاجران را معاینه و درمان می‌کند می‌گذرد و به این ترتیب راوی فضا و شرایط سخت مهاجران در آن‌جاست.
درباره کارگردان
جانفرانکو روسیِ ایتالیایی که علاوه بر کارگردانی، نویسنده و فیلمبردار آثارش نیز هست در ۱۹۶۴ در «اریتره»، کشوری در شرق آفریقا، در بحبوحه‌ی جنگ استقلال کشورش به دنیا آمد. در سیزده سالگی بدون خانواده به سمت ایتالیا مهاجرت کرد و تا ۲۰ سالگی در رم و استانبول زندگی کرد و پس از آن برای تحصیل در مدرسه هنر نیویورک به آمریکا رفت. او اولین فیلم خود (Boatman) را در سال ۱۹۹۳ ساخت که در بسیاری از جشنواره‌های جهانی توفیق اکران پیدا کرد. در سال ۲۰۰۸ سومین فیلمش (Below Sea Level) برنده‌ی جایزه ی بهترین مستند اریزنتی جشنواره ونیز شد و ۵ سال بعد، پنجمین فیلمش یعنی (Sacro GRA) که فیلمبرداری‌اش بیش از دوسال به طول انجامیده بود، توانست اولین مستندی باشد که جایزه‌ی شیرطلایی جشنواره ونیز را از آن خود می‌کند و به این ترتیب توجه جمع کثیری از سینمادوستان را به خود جلب کرد. امسال هم مجددا نام روسی با مستند آتش در دریا بر سر زبان‌ها افتاد و آخرین کارش چندی پیش برنده خرس طلایی جشنواره برلین شد.
درباره بحران مهاجرت لامپدوسا
در ابتدا جا دارد اشاره کنیم که افق دید سازنده وسیع‌تر از این منطقه است و در اقدامی درست با خاص کردن این مضمون در حد یک جزیره کوچک بر تاثیرگذاری آن افزوده. مرکز پذیرش مهاجران لامپدوسا در سال ۱۹۹۸ آغاز به کار کرد و ظرفیت پذیرش ۸۰۱ نفر را دارد. این جزیره از سالیان دور به محل عبور مهاجران آفریقایی که به طور قاچاق قصد عزیمت به اروپا را دارند بدل شده و تعداد این افراد همچنان در حال افزایش است به طوری که در سال ۲۰۱۷ ، ۱۰۷۱۰۰ مهاجر از طریق این آب‌ها به ایتالیا وارد شدند، شرایط و احوال مهاجران در این منطقه زیاد جالب نبوده و مدام شاهد اخباری تلخ از مرگ و میر یا وضعیت اسف بار آن‌ها هستیم، اما قطعا این مشکل حل نشدنی نیست.
درباره مستند
یکی از گونه‌های مستند که این روزها از پر طرفدارترین‌ها محسوب می‌شود این شیوه را پیش می‌گیرد که بحرانی وحشتناک را مطرح می‌کند و سازنده به دل آن می‌رود و با سوژه زندگی می‌کند، سوژه می‌تواند فقر، گرسنگی، شرایط بد محیط زیستی و مسائلی از این دست باشد. اینجا مسیر دو شاخه می‌شود: یک، یافتن و ارائه راه حلی برای آن فاجعه که باعث رشد مخاطب میشود و دو، صرفا بیان مشکلات و عدم حتی کمی تلاش برای رفع آن بحران، مستندی که این راه را انتخاب می‌کند تبدیل به تابلویی از بدبختی و رنج انسان‌ها می‌شود و اتفاقا تاثیرات زیان باری، هم در کوتاه مدت هم در بلند مدت بر مخاطب خود می‌گذارد، غالبا سازنده‌های این گونه آثار هدفشان را آگاهی بخشی به جامعه می‌دانند اما این افزایش آگاهی به تنهایی چه دردی را از بینندگان دوا می‌کند و اصلا آیا هدف و وظیفه هنر بیان اوضاع است یا بهبود آن؟ متاسفانهآتش در دریابیشتر در راه دوم قدم گذاشته در حالی که می‌توانست با آسیب‌شناسی و یافتن چاره، چیزی علاوه بر اطلاعاتی خبرگونه درباره یک بحران بزرگ به مخاطب بدهد. قطعا ساخت این مستند متاثر از مهاجرت خود جانفرانکو روسی در نوجوانی بوده و از این نظر بسیار خوب فضای حاکم بر منطقه و درونیات مهاجران را می‌شناسد.آتش در دریادر مسائل تکنیکی کم نقص ظاهر می‌شود، فیلمبرداری کاملا حرفه‌ای و دقیق است، قاب‌ها اکثرا چشم‌نواز و ماندگارند از جمله صحنه‌های دریایی فیلم. روسی از آغاز مستند نشان می‌دهد کارش را در کنجکاو کردن مخاطب بلد است ولی در همان نیمه‌ی ابتدایی در قصه گویی از سایر تکنیک‌ها کم می‌آورد و تماشاگر از گنگ بودن بیش از حد برخی سکانس‌ها خسته می‌شود، شخصیت‌های اصلی فیلم گاه‌گاه به کلی رها شده و مستند اخبارگونه می‌گردد. روسی با تدوین مجدد می‌تواند از تصاویر چشم نوازش که برای بیان هر آنچه در موقعیت می‌گذرد گستردگی لازم را دارند دو مستند دربیاورد، یکی خبری و یکی قصه‌گو که قطعا دومی هم از گونه خبری هم از مستند فعلی برای مخاطبان جذاب‌تر خواهد بود.
مجموعا مستند آتش در دریا اثری‌ست که دست روی موضوعی مهم و البته کمتر پرداخته شده می‌گذارد و در تولیدش از بهترین تکنیک‌ها بهره می‌گیرد اما در برخی موارد وفاداری‌اش به داستان و در نتیجه توجه بیننده را از دست می‌دهد، در پایان هم بدون ارائه نظری برای رهایی از بن‌بست نمایش داده شده در فیلم رها می‌شود.
نویسنده: پارسا زهره ای 
منبع
نقدسینما
برچسب ها
نمایش بیشتر
برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام بلاگ سینمامارکت بپیوندید: کانال بلاگ سینمامارکت

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن