سایت سینمامارکت
فیلم شناسینقد فیلم

نقدی بر مستند «پاپ فرانسیس: مردی از جنس کلامش»

مستند پاپ فرانسیس: مردی از جنس کلامش «Pope Francis A Man Of His Word» محصول سال ۲۰۱۸ به کارگردانی ویم وندرز می‎باشد. این فیلم مستند به زندگی خورخه ماریو برگولیو و سفرهای او در سراسر جهان می‎پردازد.

«ویم وندرز» در مستند «پاپ فرانسیس: مردی از جنس کلامش» توانسته است به خوبی توجه و التزام پاپ به اخلاقیات و معنویات را نشان دهد، اما ناتوانی‌اش در طرح سؤالات سخت و چالشی‌تر باعث شده تا مستندش در نهایت چیزی جز یک اثر بیش از حد احساساتی نباشد.

«لبخند، گل قلب است»، پاپ فرانسیس که اسم اصلی‌اش «خورخه ماریو برگولیو» است و پیش از این سراسقف بوئنس آیرس بوده، این جمله را در مستند شبه‌تبلیغاتی ویم وندرز می‌گوید که شدیداً به تجلیل از او می‌پردازد. خود پاپ فرانسیس زیاد لبخند به لب دارد، او مردی خوش‌برخورد و صادق است که مانند بعضی دیگر از پاپ‌ها، توانایی این را دارد که مهربانی و خوش‌رفتاری را با قاطعیت معنوی و خلوص و صراحت دینی در هم آمیزد. اما دسترسی وندرز به این مرد بزرگ با این پیش‌شرط فراهم شده که پاپ مورد چالش قرار نگیرد، و حتی سؤال پرسیدن از او، به‌گونه‌ای باشد که شکل مصاحبه‌های معمولی را به خود نگیرد.

چارچوب فیلم وندرز با محوریت تلاش‌های فرانسیس در زمینه نئولیبرالیسم و مشارکت اجتماعی شکل گرفته است، این تلاش‌های او بسیار مورد توجه قرار گرفته و با محافظه‌کاری و قیم‌مآبی دو پاپ قبل از او، تفاوت بسیاری دارد. در این فیلم پاپی را می‌بینیم که در مورد فقر، بیکاری، همدلی با پناهندگان و دغدغه‌های زیست‌محیطی صحبت می‌کند. نقل‌قول جالب‌توجهی از فرانسیس در مورد دنیای مدرن و «جهانی‌سازی بی‌تفاوتی» در این دنیا می‌شنویم. وقتی می‌بینیم که خود او در مقابل دام‌هایی که مقام و مسئولیت ممکن است برایش پهن کرده باشند، با رویکردی فروتنانه و ناشی از ریاضت فرانسیسکویی عمل می‌کند، دیگر بی‌ادبانه است که بخواهیم آن طرز فکر سنتی منفی‌باف را مطرح کنیم که کلیسا موجودیتی سرشار از قدرت و ثروت دارد و پاپ هیچ قصد جدی برای تغییر در آن ندارد.

می‌توان ادعا کرد ارزش فیلم وندرز در این است که عزم اخلاقی و معنوی فرانسیس را نشان می‌دهد، فیلم نشان می‌دهد بازدیدهای او از محلات مختلف، زندان‌ها و کمپ‌های پناهندگان، ناشی از شور و اشتیاقی است که نظیر آن را نمی‌توان در بازدیدهای مشابه سیاستمداران سکولاری یافت که اغلب با تیمی مجهز از عکاسان در آن محل‌ها حاضر می‌شوند. اغلب تصاویر بازدید او، از نظر احساسی تأثیرگذار هستند، ولی این‌ها باعث شده تا مستند به اثری بیش‌ازحد احساساتی تبدیل شود. انگار که فیلم تبلیغاتی خوش آب و رنگی باشد که قرار است مدام برای توریست‌های بازدید کننده از واتیکان پخش شود.

مستند Pope Francis A Man Of His Word
در فیلم چندین سکانس از زندگی فرانسیسی وجود دارد که بعدها عنوان پاپ را به خاطر برگزیده شدندش دریافت کرد، این سکانس‌ها بازسازی صحنه‌های زندگی او به شیوه فیلم‌های صامت هستند، لیکن خروجی‌شان چندان جالب از آب درنیامده است. فیلم یک سخنرانی فرانسیس در سال ۱۹۹۹ و قبل از آنکه به عنوان پاپ انتخاب شود را نشان می‌دهد اما در مورد خانواده او، دوران رشدش در آرژانتین، نظرش در مورد دوران سیاسی پر از مشکلاتِ زادگاهش، یا نظر او در مورد «انجمن عیسی» را عنوان نمی‌کند، اما تلویحاً اهمیت این نکته را گوشزد می‌کند که او اولین پاپ مرتبط با «انجمن عیسی» است. فیلم این مسئله را مطرح می‌کند که لیبرالیسم او باعث برهم خوردن آرامشِ خاطر محافظه‌کاران شده است اما هیچ اطلاعاتی در این زمینه نمی‌دهد که این محافظه‌کاران دقیقاً چه کسانی هستند، و برایش اهمیتی ندارد که شاید آن‌ها هم نکته‌ای برای طرح جلوی دوربین داشته باشند.

البته سؤالی که باید پرسید این است: چه لیبرالیسمی؟ پاپ حرف‌های ملایمی که به نظر می‌آید از پیش در موردشان فکر شده،درباره افراد هم‌جنس‌باز و سوءاستفاده جنسی از کودکان می‌گوید. اما همین پاپ را می‌بینیم که می‌گوید: «مردگرایی و فمینیسم فایده‌ای ندارند» چرا که تمایلی برای یکپارچه شدن با هم در آن‌ها وجود ندارد. از نظر من معادل اخلاقی «هیچ فایده‌ای ندارند»او، مانند این است که به خاطر عدم امکان همراهی و کنار آمدن عیسی مسیح و مادیات، از هر دوی آن‌ها ابراز برائت کنیم. در این فیلم همچنین ما نظر فرانسیس در مورد سقط‌جنین و حق انتخاب زنان را هم نمی‌شنویم.

دانلود مستندو نگران‌کننده‌تر از همه این است که وندرز این سخنان شوکه کننده پاپ در مورد قتل‌های «شارلی ابدو» را در فیلم نگنجانده است: «اگر دوست خوب من آلبرتو گاسپاری (مشاور سفرهای پاپ) توهینی به مادر من بکند، باید انتظار این را داشته باشد که سیلی بخورد. این امری عادی است. نمی‌توانید تحریک کنید، نمی‌توانید به دین دیگران توهین کنید.» خب، آقای گاسپاری قاعدتاً اگر از پاپ سیلی بخورد، طبق تعالیم مسیحیت، طرف دیگر صورتش را هم برای سیلی دیگری جلو خواهد آورد. ولی سخت است که این فکر را از ذهنمان دور کنیم و به این نتیجه نرسیم که پاپ با این نوع قتل‌ها همدلی می‌کند. احتمالاً این یکی از صحبت‌های بی ملاحظه‌ای بوده که فرانسیس الان از آن پشیمان است. اگر وندرز جدیت بیشتری داشت، می‌توانست مستقیماً از پاپ در این مورد سؤال کند.

به هر حال این فیلم، فیلم عجیبی است: پاپ معظم در این فیلم در حالی نشان داده می‌شود که هنگام ملاقات مؤمنین دین‌های دیگر، از مخالفتش با تبلیغ دین و تغییر دین صحبت می‌کند. با این حال خود این مستند، فیلمی تبلیغاتی است و مخاطبینش جمعیتی خیالی از مؤمنین، هواداران منطقی و خیرخواهان بی‌تفاوت هستند.

مترجم: رضا فرشید

کپی برداری و نقل این مطلب تنها با ذکر نام بلاگ سینمامارکت جایز می باشد.
منبع
Guardian
برچسب ها
نمایش بیشتر
برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام بلاگ سینمامارکت بپیوندید: کانال بلاگ سینمامارکت

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن