سایت سینمامارکت
جشنواره سینما حقیقتفیلم شناسینقد مستند

نقدی بر مستندهای پدر طالقانی و زمان

نقد اختصاصی بلاگ سینمامارکت برای مستندهای «پدر طالقانی» ساخته محمد علی محمد دوست و «زمان» ساخته ماریا ماوتی

مستند «پدر طالقانی»

مستند پدر طالقانی

آیت‌الله طالقانی از آن دسته شخصیت‌های سیاسی و انقلابی است که در خصوص آشنایی نسل جدید انقلاب با ایشان، کم‌کاری جدی صورت گرفته و همین کم‌کاری سبب می‌شود اولین آشنایی جدی یک دانشجو، دیدن تصویرشان کنار آقایان خاتمی، بازرگان، میرحسین، مصدق و … باشد. شخصیت ایشان به‌دلیل سابقه فعالیت‌های سیاسی قبل‌از شروع فعالیت‌های انقلاب پیچیدگی‌ها و فراز و فرودهای زیادی دارد و وجود نقاطی مبهم در فعالیت‌هایشان سبب شده جریانات مختلف سیاسی، ایشان را متعلق به خود بدانند.
مستند تلاشی برای تاباندن نور بر نقاط مختلف و فعالیت‌های سیاسی-اجتماعی ایشان است که باید گفت به‌حق تا میزان خوبی در این راه موفق بوده است. راوی مستند مامور ساواکی است با اسم مستعار شنبه که در بحبوحه انقلاب، مامور تعقیب آیت الله طالقانی بوده است. شخصیتی که در طول مستند از جریان آشنایی و مطالعه پرونده سوژه می‌گوید تا شیفتگی خود نسبت به ایشان در بعد از انقلاب.
انتخاب راوی بسیار هوشمندانه بوده و این خط روایت، یکی از مطلوب‌ترین حالات برای آشنایی با شخصیت و فراز و فرودهای زندگی سوژه است. البته ای‌کاش برای مستندتر شدن هویت راوی، مدارکی از عضویتش در ساواک ارائه می‌شد.
دومین نقطه قوت مستند بازسازی صحنه‌های روایت است که صحنه‌های تاریخی متعلق به آیت‌الله طالقانی بسیار خوب از کار درآمده‌اند. ولی بخش بازسازی استقرار و مطالعات مامور ساواک تعریفی ندارد و کمی به کار ضربه زده است. گویی دو تیم مختلف صحنه‌ها را بازسازی کرده‌اند.
در جریان آشنایی با فعالیت‌های سیاسی ایشان (نظیر برنامه در رادیو سال۱۳۲۰- تشکیل نهضت آزادی- انتقاد از مجاهدین خلق و ماجرای قهر ایشان) هرجا که موضع ایشان تبیین شده، بیان نظر توسط خود ایشان به خوبی از آرشیوها استخراج شده است که این نیز یکی از نقاط قوت کار است.
یکی از جملات جنجالی مستند که به نوعی طعنه نیز در خود دارد جمله‌ای است که در جریان کاندیداتوری‌ آیت الله طالقانی برای انتخابات مجلس به توصیه امام گفته‌اند: روحانیت اصیل به دنبال کاندیدا شدن و مقام مدیریتی نیست.
اما نقطه ضعف اصلی مستند، عدم صحبت با فرزندان دیگر آیت‌الله طالقانی نظیر دخترهای ایشان و همچنین صحبت با شخصیت‌هایی است که سعی می‌کنند روایتی دیگر از فعالیت‌های آیت الله داشته باشند و این موضوع مقداری از جامعیت مستند می‌کاهد.

 

مستند «زمان»

مستند زمان

مستند در خصوص خانواده‌ای بختیاری است که با سودای یافتن جایی بهتر برای تربیت فرزندان، قصد سفر از ایران به ترکیه و سپس پناهندگی در کانادا را دارد اما این رویا آنگونه که فکر می‌کنند نیست.
مستند شروع و روایتی عالی و بدون نقص دارد. تعلیق و جذابیت داستان بالاست و ۴۵ دقیقه بیننده را مجذوب خود می‌کند. در ده دقیقه اول تمام ماجرا و اتفاقات اصلی فیلم بیان می‌شود اما این موضوع سبب نمی‌شود که باقیمانده فیلم جذاب نباشد.
مستند بیش از آنکه بخواهد قضاوت بکند و نشان دهد مقصر کیست این واقعیت را روشن می‌کند که خارج از وطن، لزوماً زندگی بهتری در انتظار نیست.
بیننده در مستند فقط با یک طرف دعوا همراه هست(زمان نام مرد خانواده و شخصیت اصلی مستند است)، و از دیدگاه او ماجرا را قضاوت می‌کند. اما در لحظاتی که طرف دوم (یعنی زن زمان) در حضور دیگران زبان می‌گشاید مشخص می‌شود “زمان” نیز تقصیراتی داشته است.
شاید با یک مصاحبه اسکایپی با همسر زمان می‌شد ابهامات را زدود و مشخص کرد مقصر کیست، اما کارگردان به دنبال این قضاوت نیست. فیلم تم داستانی بالایی دارد و همین عدم زدودن ابهامات و قضاوت، تعلیق اصلی داستان است که در پایان نیز باز نمی‌شود.
اما تلخی نهایی که در دهان بیننده می‌ماند آینده‌ای است که در انتظار فرزندان این خانواده می‌باشد، آینده‌ای که قطعا روشن نبوده و آرمان پدر نیست.
مستند علاوه بر تعقیب زندگی سوژه، گریزی به برخی آداب و رسوم جامعه مرد سالار ایلاتی نیز می‌زند که این خود نیز می‌تواند از دلایل همسر “زمان” باشد.

مستند مهاجرین مختلف را در محله‌ای در ترکیه نشان می‌دهد، اینکه سوریه‌ای‌ها و افغانی‌ها که درگیر جنگ داخلی هستند و عزیزانشان را در جلوی چشمشان قربانی شده دیده‌اند، هیچ تمایلی به بازگشت به کشورشان ندارند، تفاوت زیادی دارد با زندگی قبلی “زمان” در ایران، شاید مشکل اصلی “زمان“همان اتفاقی است که در ابتدای فیلم می‌بینیم. زدن موهای دست(استعاره از مردانگی و غیرت وطن دوستی) برای لقمه‌ای نان.
“زمان” معجونی است از داستان، قضاوت، تلخی‌های زندگی و … که کام بیننده را تلخ خواهد کرد و شاید او را به این نتیجه برساند که فرار آخرین راه نیست، بلکه باید ماند و وطن را جایی بهتر برای زندگی کرد.

نویسنده: امید زکی‌زاده
کپی برداری و نقل این مطلب تنها با ذکر نام بلاگ سینمامارکت جایز می باشد.
برچسب ها
نمایش بیشتر
برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام بلاگ سینمامارکت بپیوندید: کانال بلاگ سینمامارکت

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن