فیلم شناسینقد فیلم

نقدی بر مستند «راه طی شده» ساخته علی ملاقلی‌پور

علی ملاقلی‌پور طبق آنچه در مستند می­‌گوید برخلاف نظر پدر مرحومش که همیشه مخالف حضور در عرصه سیاست بوده، به دلیل اینکه کتاب سیاسی از مهندس بازرگان خوانده و ذهنش مملو از کلمات عجیب و غریب می­‌شود، تصمیم گرفته که برخلاف توصیه پدر دری به تاریخ معاصر ایران باز کند

۱۰ساخت مستند درباره شخصیت­‌های مهم سیاسی همیشه از جذابیت برخوردار بوده و هست، زندگی این شخصیت‌­ها به دلیل نقش مهمی که در سپهر سیاسی هر کشور داشته‌اند، همیشه با مخاطرات و فراز و نشیب­‌هایی همراه است که می­‌تواند سوژه­ مناسبی برای مستند باشد. در تاریخ معاصر ایران شخصیت­‌هایی از این دست کم نیستند، مهندس مهدی بازرگان از این افراد است. وی موسس حزب نهضت آزادی و نخست وزیر دولت موقت پس از انقلاب اسلامی است. مستند «راه طی شده» به زندگی، زمانه و روش و منش او در در تاریخ معاصر ایران می­‌پردازد.

علی ملاقلی‌پور طبق آنچه در مستند می­‌گوید برخلاف نظر پدر مرحومش که همیشه مخالف حضور در عرصه سیاست بوده، به دلیل اینکه کتاب سیاسی از مهندس بازرگان خوانده و ذهنش مملو از کلمات عجیب و غریب می­‌شود، تصمیم گرفته که برخلاف توصیه پدر دری به تاریخ معاصر ایران باز کند و به دلیل اینکه مرحوم بازرگان در آن کتاب از مسائل مختلف گفتگو می­‌کند، برای فیلمساز سوالات زیادی مطرح می‌­شود از جمله :

بازرگان از کجا تفسیر قرآن آموخته؟

چرا هم مجاهدین خلق را شهید می­‌نامد و هم رزمندگان اسلام را؟

سیاست را از که آموخته بود؟ آیا بازرگان یک لیبرال بود؟

ملاقلی‌پور از همان تیتراژ فیلم نشان می‌­دهد که قرار است بخشی از تاریخ معاصر را در آیینه پژوهشی او ببینیم لذا تقریباً در تمام فیلم و در طول مصاحبه از وجود نمادین آیینه بهره برده که به خودی خود ایده جذابی است ولی آنقدر سازنده اثر از ایده لذت برده که احتمالاً متوجه نبوده که جایی این میزانسن متظاهرانه جلوه می­‌کند مانند بخش­‌هایی که محمد توسلی حضور دارد.

طبیعتاً مستند باید حول همین محور و گرایش­های سیاسی مرحورم بازرگان بچرخد ولی فیلمساز اصرار دارد تا علاوه بر مراحل شکل گیری شخصیت وی به ریشه‌های فکری و اجتماعی و معرفتی مرحوم بازرگان هم بپردازد و از این راه نشان دهد برخی از تالیفات مرحوم بازرگان من جمله کتاب راه طی شده در شکل گیری و تطور فکری سازمان مجاهدین خلق تاثیر داشته است.اگر فرض کنیم این گزاره صحیح است، عملاً آنچه در مستند می­‌بینیم استفاده از چند جمله از کتاب و بخش‌هایی از مصاحبه‌ها و سخنرانی از مسعود رجوی  برای اثبات این گزاره است که قبول آن توسط مخاطب با تردید همراه است.خصوصاً اینکه فیلم اصرار دارد که حتی ورود منافقین به فاز مسلحانه را نیز به ایشان منسوب کند.

در جایی از مستند فیلمساز با یکی از اعضای نهضت آزادی درباره پذیرش قلبی و توسل به گلوله محاجه می­‌کند که اصرار فیلمساز جهت دادن به مخاطب را القا می­‌کند.البته فیلمساز تلاش کرده با برخی تمهیدات فرمی مثل استفاده از دستگاه مخلوط کن تفکر التقاطی این طیف را القا کند ولی باز هم نمی‌تواند جانبداری فیلمساز را به عنوان یک جوان که قرار است بی­‌طرفانه برگ‌های تاریخ معاصر را در آیینه یک مستند بکاود، تبرعه کند. ورود مرحوم بازرگان به مجلس و برخورد نامناسب با ایشان در مجلس، عدم حضور نهضت آزادی در دفاع مقدس، قبول نداشتن ولایت مطلقه فقیه، نقش ایشان در هیات خلع ید در دوره دکتر مصدق و….به شکلی گذرا یا در مواردی با بسط بیشتر مطرح می‌­شود که عدم انسجام در روایت را به همراه دارد.

بازه زمانی که فیلمساز از زندگی مرحوم بازرگان برای روایت فیلمش انتخاب می­‌کند آنقدر گسترده است که گنجاندن همه آنچه لازم است در قالب یک مستند ۸۸ دقیقه‌ای گفته شود ناتمام می­‌ماند. آسیب‌شناسی معرفت دینی مرحوم بازرگان، تاثیرپذیری ایشان از مسیحیت اروپایی، عدول از برخی مفاهیم شرعی و…از همین موارد است.

کاش فیلمساز تلاش می­‌کرد که به یک وجه از شخصیت بازرگان بپردازد. مثلاً به آسیب‌شناسی دین‌پژوهی بازرگان یا شخصیت بازرگان در سپهر سیاسی بعد از انقلاب می‌پرداخت.

نویسنده: مصطفی یوسف‌زاده
کپی برداری و نقل این مطلب تنها با ذکر نام بلاگ سینمامارکت جایز می باشد.
برچسب ها
سایت سینمارکت

همچنین بخوانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن