مجله نقد فیلمگردی
فیلم شناسینقد مستند

نقد مستند رنج زیر پوست؛ پدر! پدر من! چرا مرا وانهادی؟

مستند رنج زیر پوست به کارگردانی محسن جعفری راد سعی دارد با نگاهی انسانی و آگاهی بخشی از ظلم‌هایی که جامعه بر جنس مونث روا داشته است گامی در راستای عملی کردن حرف های مکرر و شعاری دفاع از حقوق زنان بردارد.

مستند «رنج زیر پوست» ایده‌ای مدرن در ساحت اجتماعی و ایده‌ای سنتی در ساحت خانواده دارد. کارگردان که در ورودی مستند، خود را منتقد سینما معرفی می‌کند، حالا خیال دارد در این اثرش به نقد خانواده خودش بپردازد. شرحی از پدرش که توصیف‌کنندگان او، او را با صفت اژدها نیز معرفی می‌کنند. شخصیتی عجیب که در هاله‌ای از رفتارهای خشک و ظالمانه خانوادگی، دروغ، خشونتی لجام گسیخته، بدون تعصب خانوادگی و خونی معرفی می‌شود. بنابراین می‌توان مستند را صاحب دو ایده دانست. یکی نقدی شخصی بر پدری ظالم و دیگری نقدی بر جامعه‌ای که چنین فرهنگی را پیشنهاد می‌کند.

مستند «رنج زیر پوست» هم جذابیت روایی دارد و هم از ایده‌ای تاثیرگذار بهره می‌برد و هم اینکه از سوژه‌ای جالب توجه برخوردار است اما آنچه مستند را از انگ اثری که صرفا خاطره‌ای خانوادگی را شرح می‌دهد مصون نگاه می‌دارد، همین چند پلان آغازین مستند و آگاهی‌بخشی مخاطب از منتقد فیلم بودن کارگردان است. با این اطلاعات آغازین، مستند شمایلی جدی به خود می‌گیرد و بیان سرراست این نکته توسط مستندساز، مبنی بر تلاشش برای نقدی شخصی و اجتماعی، فرمت خانوادگی بودن را تا حدودی از آن دور می‌کند. اینجا ما با گیلان و نهایتا تاریخ خشونتی ملی که زن در آن ابزار آسیب‌پذیر خانواده قلمداد می‌شود مواجه‌ایم.

اوضاع شخصیت مورد بحث از این هم وخیم‌تر است. پدر، با اتکا بر مرور خاطرات خانواده اعم از همسران و فرزندانش به شیوه مصاحبه و همچنین با مرور آرشیو خانوادگی معرفی می‌شود. جذابیت اینجاست که مستندساز برای کالبدشکافی این پدر و حتی محاکمه‌اش با کلام ابایی ندارد و من دلیل این بی‌ابایی را همان فرار کارگردان از سویه شخصی به اجتماعی قلمداد می‌کنم.

کارگردان به عنوان کاراکتر محرک در مستند، جایی یک بازپرس قضایی است (سویه اجتماعی مستند) و پدر را به میز محاکمه می‌کشاند و گاهی نیز همان فرزند آسیب‌دیده توسط پدر در کودکی است، (سویه خانوادگی) که به شکل رقت‌باری در خردسالی مورد شکنجه او قرار گرفته بود.

روایت نیز با وجود بهره‌ بردن از برش‌های موازی در مصاحبه‌های خانوادگی، دارای ساختاری خطی است. بدین صورت که مستندساز هر آنچه از عکس و ویدیو در قالب آرشیو و آنچه از مصاحبه برای لایه‌برداری از کاراکترش دارد و آنچه از برداشت‌های تصویری و صوتی اورجینال از سوژه تولید کرده است را در یک خط روایی مبتنی بر زمانی تاریخی ارائه می‌کند.

پوستر مستند رنج زیر پوستدر این حالت ما به شکلی روزشمار، زندگی پدر را در می یابیم و از جوانی تا مرگ دلخراش او را درک می‌کنیم. همین ساختار خطی است که سبب می شود یکی از تلخ‌ترین پایان‌بندی‌های جشنواره این دوره حقیقت شکل بگیرد. روزها و هفته‌ها و ماه‌ها کلنجار رفتن با مرگ و پشیمانی در سیمای پدر به خوبی توسط کارگردان نمایان است. دلیل شکل‌گیری این پایان‌بندی تاثیرگذار، همان فاکتور زمینه‌چینی هوشمندانه‌ای است که در روایت با توجه به ساختار خطی شکل می‌گیرد.

پدری که تا ماه‌هایی قبل از مرگ و در روزهای آوارگی و بی‌پولی و گرسنگی، حداقل در ظاهر هیچ احساس ندامتی از کردار پیشینش نداشت و حتی به دروغ امر نکوهیده را خوب جلوه می‌داد، حالا در مواجهه با مرگ خطاب به قربانیانش (همسر و فرزندانش) فقط می گوید: «گه خوردم. گه خوردم

«رنج زیر پوست» یک ایراد اساسی دارد و آن اینکه به دلیل همان جذابیت خانوادگی، کارگردان یارای حذف راش‌هایی که به تکرار، اطلاعاتی را منتقل می‌کنند ندارد. مصاحبه شوندگان برای چندین‌بار چیزی را از اخلاقیات سوژه بیان می‌کنند که به نظر اضافه است.

نویسنده: رحیم ناظریان

کپی برداری و نقل این مطلب تنها با ذکر نام بلاگ سینمامارکت جایز می باشد.
برچسب ها
نمایش بیشتر

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن