فیلم شناسینقد مستند

نقد مستند مهدی که به دنیا آمد؛ طلبه ای برای ناشنوایان

مستند مهدی که به دنیا آمد ساخته اميرمهدی حکيمی، حجت بامروت در بخش جایزه شهید آوینی سیزدهمین جشنواره سینماحقیقت حضور دارد. در خلاصه این مستند آمده است: مهدی در خانواده‌ای ناشنوا به دنيا می‌آيد و با مشکلات بسیاری روبرو می‌شود. او تصميم می‌گيرد پزشک شود، اما در يکی از سفرها اتفاقی می‌افتد که مسير زندگی‌اش را تغيير می‌دهد.

به جرات می‌توان گفت عنوان این مستند فقط برای ۳ دقیقه ابتدایی است و ۷۰ دقیقه‌ی دیگر اساسا هیچ ربطی به آن ندارد. تولد مهدی در پلان‌های آغازین پرداخت می‌شود و باقی مستند در مورد تلاش‌های او در کسوت روحانیت برای برقراری ارتباط و خدمت به ناشنوایان است که عنوان اثر را در بی‌کارکردترین حالت ممکن عقیم نگه می‌دارد.

مستند ایده و سوژه جالب توجهی دارد. اینکه پدر و مادری ناشنوا چگونه فرزندشان را تربیت می‌کنند و او چگونه خواهد توانست در جهانی پر از اشاره و سکوت، همچون انسانهای شنوا راه ارتباطی خود را بیابد. او بزرگ می‌شود و با وجود مخالفت والدین طلبه می‌شود. آن هم طلبه‌ای برای ناشنواها. با ناشنوایی ازدواج می‌کند باز هم با وجود مخالفت والدین. این موارد پر آب و رنگ را در روایت «مهدی که به دنیا آمد» مرور می‌کنیم اما شکل روایت و تدوین و به طور کل ایده‌ی اجرایی مستند نه این چیزی است که انتظار داریم. مستندی که با رخوت و بی‌حالی پیش می‌رود و ایده‌اش را قربانی شکل اجرایش می‌کند.

شکل اجرایی مستند متکی بر یک بازسازی باری به هر جهت است. بدین معنی که روایت به ساده‌ترین شکل ممکن با نریشنی اول شخص پیش می‌رود و کاراکترها با لحنی خودمانی و البته با وقار گذشته را شرح می‌دهند. خود کاراکتر محوری، خواهرش و مادرش هر گاه رشته کلام را در دست می‌گیرند، تبدیل به راوی اول شخصی می‌شوند که از زاویه دید خود به ماجرا می‌نگرند. حتی مادر که ناشنواست نیز با زیرنویس تبدیل به راوی اول شخص می‌شود. همه اینها در حالتی است که رویداد به شکل ساده‌انگارانه‌ای بازسازی می‌شود. مستند پر است از تصاویری بی‌هویت و مصنوعی که فقط برای تکمیل نریشن ضبط شده‌اند. به طور مثال وقتی نریشن در حال بیان گذشته کاراکتر اصلی در قبال ضعف‌های شخصیتی او در دوران کودکی یا نوجوانی است، تصویر، اکنونِ او را نشان می‌دهد که در مکانی مشابه در حال گذران وقت است. به عبارتی در اغلب لحظات مستند ما شاهد روایت ماضی و خاطره‌گون و شاهد تصاویری هستیم که می‌خواهد با بازسازی مکان، آن را توجیه کند.

نکته دیگر تعدد راویان اول شخص است که روایت را از انسجام می‌اندازد. هر کس که بخشی از روایت را برای بیان به عهده دارد، تبدیل به راوی اصلی مستند می‌شود. به طور مثال دقایق بسیار طولانی راوی خود مهدی (کاراکتر محوری طلبه) است و ناگاه صدای خواهرش با فرمت اول شخص به جایش می‌نشیند. و همانطور که گفته شد مادرش نیز با همین کارکرد نقش‌آفرینی می‌کند. این تعدد راوی، دیگر کارکرد اثری با تکنیک چندصدایی را ندارد چرا که همگی در حال بیان درونیات کاراکتر اصلی‌اند و با زبان خود اعتقادات خود را بدون رودربایستی بیان نمی‌کنند. به عبارتی همه آنها متنی را بیان می‌کنند که به وضوح توسط عوامل بازنویسی شده و خالی از طبیعی‌سازی است.

مستند «مهدی که به دنیا آمد» دارای پلان‌های روتوش نشده و اضافه‌ی بسیار زیادی است که گرچه به رویداد اصلی مربوط است، اما می‌توانست کوتاه‌تر در مستند جانمایی شود. به طور مثال وقتی کاراکتر اصلی در تکاپوی یک جشنواره برای ناشنوایان است، یک مدعو یا مسئول شروع به سخنرانی می‌کند که مستندساز ابتدا تا پایان این سخنرانی را در اثر نهایی‌اش حفظ می‌کند. یا در جایی دیگر که این طلبه جوان در حال جدلی فقهی است، مجدد زمان زیادی از مستند به این جدل اختصاص می‌یابد. یا جستجو برای خرید کالای کودک قبل از تولد او نیز فقط گشت‌و‌گذار دوربین در میان کالاهاست و نه یک پلان با معناهایی چند لایه. مستند پر است از این پلان‌هایی تک بعدی. پلان‌هایی که یک معنا در جهت بسط روایت را مد نظر دارد.

«مهدی که به دنیا آمد» در پرداخت ایده‌اش نیز تک بعدی باقی می‌ماند و شرحی می‌شود بر زندگی طلبه‌ای که برای ناشنوایان آموزه‌های مذهبی را تشریح می‌کند. جسارت در پرداخت می‌توانست این تک‌سویه بودن را به طور کل از بین ببرد. روحانیتی که پی می‌برد دیگر مخاطبی شنوا ندارد یا روز به روز تعداد این مخاطب در حال کم شدن است، حالا رفته است سراغ ناشنواها. مستندی که پتانسیل ایده‌اش را هدر می‌دهد.

نویسنده: رحیم ناظریان

کپی برداری و نقل این مطلب تنها با ذکر نام بلاگ سینمامارکت جایز می باشد.
برچسب ها
نمایش بیشتر

همچنین بخوانید

یک نظر

  1. من که دیدم خیلی خوشم اومد این نقد به نظرم کمی ناجوانمردانه هستش .
    فقط با قسمتی اولیه نقد ک گفته اسم مهدی که به دنیا آمد ، اسم مناسبی برای این مستند نبود کاملا موافقم .

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن