سایت سینمامارکت
جشنواره سینما حقیقتفیلم شناسینقد فیلم

نگاهی به فیلم‌های سومین روز جشنواره سینماحقیقت

نقدی بر مستندهای «آواز جغد کوچک» ساخته مهدی نورمحمدی، «تازه نفس‌ها» ساخته کیانوش عیاری و «نماهایی که ناپدید شد» ساخته حمید جعفری

 آواز جغد کوچک (مهدی نورمحمدی)/ بخش مسابقه ملی

مستند آواز جغد کوچک

این فیلم را شاید بتوان یکی از متفاوت‌ترین آثار به نمایش درآمده در جشنواره دوازدهم دانست که هوشمندی کارگردان و تدوین‌گر در مونتاژ آن قابل ستایش است. تحلیل این فیلم نیازمند تفکیک روابط متقابل فرم و محتوای مستند و داستانی است. یکی از نتایج این تقابل‌ها، شاخه‌ای به نام “داکیودراما” است؛ یک عنوان کلی برای تمامی ترکیباتی که از پیوند “فرم داستانی” و “محتوای مستند” پدید می‌آید. ماده خام این مستند تصاویری از حیات وحش است که با مونتاژ دیالکتیکی و فرم روایی داستانی به یک مستند هیبریدی‌ تبدیل شده است. آواز جغد کوچک را می‌توان داستان جغدی دانست که در جنگل با حوادثی روبه‌رو می‌شود و پس از شکار جفتش برای نجات او به شهر می‌رود. در این فیلم آنتاگونیست‌های چون شغال و انسان روال عادی زندگی جنگل را به هم می‌زنند و گره‌هایی را پدید می‌آورند. جغد به همراه دیگر پرندگان دست به گره‌گشایی می‌زند. تدوین فیلم در خدمت روایت و فرم داستانی، این مستند را در شاخه داکیودراما قرار می‌دهد. یکی از پلان‌های جذاب فیلم که به جغد شخصیتی انسان‌گونه می‌بخشد؛ نمای فلاش‌بک ذهنی جغد است که شکار شدن جفتش را به یاد می‌آورد. موسیقی متن فیلم کاملا در خدمت روایت داستانی آن است. موسیقی بر روی تصاویر پرندگان وجهی ریتمیک و سرزنده دارد و با ورود انسان به طبیعت تمی تهدیدکننده می‌یابد. شاید یک سوم پایانی فیلم تا حدودی خروج از ایده اصلی و ورود به روایتی مستندگونه از دخل و تصرف انسان در محیط زیست باشد، اما در کل آواز جغد کوچک را می‌توان تلاشی درخور برای ساخت گونه‌ای از مستند دانست که در ایران چندان متداول نیست.

 

تازه‌نفس‌ها (کیانوش عیاری)/ بخش مستندهای انقلاب اسلامی

مستند تازه نفس ها

دوازدهمین دوره از جشنوار سینما حقیقت با نکوداشت «حسین ترابی» و نمایش نسخه ترمیم‌شده فیلم “برای آزادی” اثر این مستند‌ساز پیشکسوت آغاز شد. می‌توان گفت “برای آزادی” مستندی است درباره نقش مردم در جنبش‌های انقلاب اسلامی. تازه‌نفس‌ها که در سال ۱۳۵۸ توسط “کیانوش عیاری” ساخته شد، پرتره‌ای متفاوت از روزهای پس از انقلاب را در ایران نمایش می‌دهد. دوربین عیاری بیش از همه میان توده مردم می‌چرخد و حال و هوای پس از انقلاب را با فیلم‌برداری از یک تئاتر روایت می‌کند. نمایشی در روزهای گرم تابستان تهران که با استقبال مردم برگزار شده و به گفته کارگردانش در پایان نمایش؛ ادای دینی است به برادرانی که برای آزادی تلاش کردند. یکی از ویژگی‌هایی که تماشای تازه‌نفس‌ها، نفس بیننده را تازه می‌کند؛ تدوین و ضرباهنگ فیلم است. پیوستگی و تداوم نماها برای عبور از موضوعی و رسیدن به موضوعی دیگر بیننده را همراه می‌سازد. یک نمونه از آن سخنرانی از سحر و جادو در دین و برش این پلان به نمایی از یک مار و معرکه‌گیری خیابانی است. عیاری در برخی از سکانس‌ها که سوژه دارای ظرفیت و جذابیت است از نمای بلند با حرکت‌های پن آرام بهره جسته است. تازه‌نفس‌ها همان‌طور که از نامش برمی‌آید روایتگر مردمی تازه‌نفس است که پس از انقلاب و پیش از جنگ هشت‌ساله، روزهای خوشی را می‌گذرانند؛ نمایش گردش و تفریح، خیابان‌گردی‌ها و معرکه‌گیری‌ها، آواز خواندن‌ها و سخنرانی‌ها تصاویری است سرخوشانه که گویی بنا ندارد دیگر در تاریخ این کشور تکرار شود.

نماهایی که ناپدید شد (حمید جعفری)/ بخش مستندهای انقلاب اسلامی

نام فیلم پیش از شروع آن عنصر تعلیق را در ذهن بیننده پدید می‌آورد. مستند “طپش تاریخ” فیلمی است با زمان ۱۲۰ دقیقه که ماحصل مونتاژ چهل ساعت راش از تصاویر ناب شکل‌گیری انقلاب در ایران است. این تصاویر نتیجه عمل خلاف قانون اما شجاعانه سه فیلم‌برادر سازمان صداوسیمای پیش از انقلاب است. عملی ضدقانون که شاید اگر رخ نمی‌داد بخشی از تاریخ این سرزمین هیچ‌گاه به تصویر در نمی‌آمد. اما بخشی از این راش‌ها که در مونتاژ فیلم “طپش تاریخ” وجود ندارد، جایی در تاریخ گم شده است. مستند نماهایی که ناپدید شد، جست‌وجویی است در باب یافتن این نماها. این فیلم تماشگر را به مکان‌هایی می‌برد که شاید هیچ‌گاه گذار او به آن‌ها نیفتد؛ آرشیو صداو‌سیما و گردش در میان انبارهایی که از زمین تا سقف پر از قفسه‌های نگه‌داری نگاتیو فیلم‌های بی‌نام‌و نشان است. فیلم‌های به جا مانده از سال‌‌های پیش از انقلاب تا سال ۵۸. یکی از فصل‌های شاخص این مستند که کارکرد صدا در آن اهمیت دارد، فصل حضور آقای مشیری (یکی از سه فیلم‌بردار ۴۰ ساعت راش) در انبار آرشیو سازمان و جست‌وجوی او در میان جعبه‌های نگاتیو فیلم‌های بایگانی شده است. جایی که ممکن است نماهای ناپدید شده در یکی از جعبه‌های بی‌نام و نشان قرار داشته باشد. در این فصل صدای نماهای آرشیوی که هیاهوی مردم و صدای ماشین و شلیک اسلحه است بر روی تصویر آقای مشیری قرار دارد و نمای ذهنی زیبایی را پدید آورده است. گویی ما هم در صدای افکار فیلم‌بردار غرق می‌شویم.

نویسنده: شهرزاد شاه کرمی
کپی برداری و نقل این مطلب تنها با ذکر نام بلاگ سینمامارکت جایز می باشد.
برچسب ها
برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام بلاگ سینمامارکت بپیوندید: کانال بلاگ سینمامارکت

همچنین بخوانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن