سایت سینمامارکت
پرونده موضوعیفیلم شناسی

نگاهی به تاریخ سینمای مستند- پروپاگاندای روسی

سینمای مستند که یکی از شاخه­‌های اصلی سینماست، بدون اغراق قدمتی بیش از سینمای داستانی دارد. گستره تاریخ این جریان سینمایی از تولد سینما آغاز می­‌شود و تا زمان حال ادامه پیدا می­‌کند.

هنوز عمر سینما به سی نرسیده بود که انقلابی ترین تحولاتش را در جامعه انقلابی روسیه دید. انقلاب روسیه علاوه بر تحول ساختارهای سیاسی و اجتماعی، زمینه ساز تحولی نو در سینما شد.

شرایط حاکم بر جامعه درگیر جنگ که منتهی به انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ روسیه به رهبری لنین شد، اوضاع اسفباری را در همه ابعاد رقم زد. کشورِ تحلیل رفته روزبه‌­روز منابع انسان‌ی­اش را بخاطر جنگ و انقلاب از دست می‌­داد و اقتصاد در وضعیت نگران کننده‌­ای قرار داشت. در چنین شرایطی نیاز به انتقال آرمان‌ها و خط‌­مشی انقلاب به مردم بی­سواد و مسکین، لنین را بر آن داشت تا با ملی اعلام کردن صنعت فیلم ­و عکس، سینما را وسیله این هدف مهم سازد. لنین که از پتانسیل سینما به خوبی آگاه بود گفت: «از میان تمام هنرها، سینما برای ما بیشترین اهمیت را دارد.» و به فیلمسازان دستور داد تا فیلم­های خبری و فیلم­های کوتاه غیرداستانی بسازند. جهت­‌دهی لنین به سینما باعث شکوفایی سینمای روسیه و به وجود آمدن سینمای تبلیغاتی شد.

سینما-چشم

جنبش­‌های هنری اوایل قرن بیستم علی­‌ا‌لخصوص کنستراکتیویسم و فوتوریسم، و فعالیت‌های مایاکوفسکی، شاعر و درام‌­نویس روسی، تاثیر شگرفی بر فیلمسازان گذاشت و باعث شد که فیلمسازان روسی علاوه بر فیلمسازی به نظریه­‌پردازی درباره سینما نیز بپردازند. ژیگاورتوف که یکی از آن­هاست، نظریه «سینما-چشم» را مطرح کرد. او مدعی شد که ساختارهای جدید اجتماعی، ساختارهای جدید سینمایی می­‌طلبد و تنها راه رسیدن به این شکل جدید آن است که دوربین، واقعیت را آنچنان که اتفاق می­افتد و آنچنان که هست، بدون هیچ واسطه‌­ای، ثبت و ضبط کند. ورتوف بنا به نظریه‌­اش شروع به تولید مجموعه فیلم­های «کینو پراودا» کرد تا با آن ارزش­های انقلاب را به مخاطبان روسی القا کند. این نوع استفاده از سینما، که به قصد ایجاد نظر خوب یا بد نسبت به چیزی، از طریق تحت تاثیر قراردادن افکار و عقاید مردم می­‌باشد را سینمای مستند تبلیغاتی یا پروپاگاندا می­‌گویند. مولفه­‌های سینمای ژیگاورتوف بعدها چراغ راه فیلمسازان موج­ نو فرانسوی، از جمله، گدار شد. از دیگر فیلم­های مهم ورتوف می­توان به «سینما چشم» (۱۹۲۴) و «مردی با دوربین فیلمبرداری» (۱۹۲۹) اشاره کرد.

همزمان با ژیگاورتوف که مشغول به ثبت واقعیت و تجربیات فرمال بود، نوع دیگری از مستند، توسط از فیرشوب در روسیه باب شد. چیره­‌دستی ازفیرشوب در تدوین، راه­گشای او در این نوع جدید مستند شد. او به جای اینکه برای ساخت مستندهایش دوربین به دست گیرد و شروع به فیلمبرداری کند، فیلم‌های خبری گذشته و انواع دیگر فیلم­ها را گلچین، و به شیوه دلخواه تدوین کرد. این نوع مستند را که در آن از فیلم­ها و مواد تصویری گوناگون استفاده می­‌شود را مستند ترکیبی می­‌نامند. از فیرشوب تاریخ معاصر روسیه را با استفاده از تدوین نماهای مختلف در سه فیلم «سقوط خاندان رومانوف» (۱۹۲۷)، «راه بزرگ» (۱۹۲۷) و «روسیه نیکلای دوم و لئوتولستوی» (۱۹۲۸) بازسازی کرد. شیوه مستندسازی وی بر فیلمسازان آوانگارد اروپایی و مستندسازان آمریکایی که از این شیوه برای مقاصد پروپاگاندایی استفاده می­‌کردند، تاثیر چشمگیری گذاشت.

آیزنشتاین
آیزنشتاین

قیام سرخ­‌ها و وضعیت جامعه روسی دهه بیست، شرایطی را فراهم کرد که سینما به زبان جدیدی که اساس خود را بر مونتاژ استوار کرده بود، مسلط شود. این زبان جدید که توسط پیشگامان سینمای روسیه، از جمله آیزنشتاین، پودفکین و ژیگاورتوف مطرح شد، دنیای سینما را متحول کرد. پروپاگاندای روسی در آلمان،  با به قدرت رسیدن هیتلر سرمشق قرار گرفت و از آن در جهت اهداف نازی­ها استفاده شد.

نویسنده: امیرحسین رضائی‌فر
کپی برداری و نقل این مطلب تنها با ذکر نام بلاگ سینمامارکت جایز می باشد.
برچسب ها
نمایش بیشتر
برای اطلاع و استفاده از سایر مطالب ما، به کانال تلگرام بلاگ سینمامارکت بپیوندید: کانال بلاگ سینمامارکت

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن