فیلم شناسینقد فیلم

می‌توان آتلان را به عنوان بهترین مستند سال معرفی کرد

روایت آتلان از این جهت به عنوان یکی از بهترین نمونه‌های یک دهه‌ی اخیر سینمای مستند قابل‌ارزیابی است که تمام سعی‌اش را کرده که از هر الگوی مرسومی دوری کند یا دست‌کم به بهترین شکل ممکن از آن‌ها بهره ببرد

مهم‌ترین امتیاز آتلان را می‌توان رعایت قواعد دراماتیک در تعریف داستان دانست. دقیقاً مثل یک فیلم داستانی از مقدمه‌چینی و گره‌افکنی و گره‌گشایی گرفته تا شخصیت‌پردازی و پایانی مبتنی بر تزکیه‌ی روانی تماشاگر همه و همه در این فیلم مستند به‌وضوح قابل‌شناسایی است.
آتلان داستان رابطه‌ی میان جوانی ۲۴ساله به نام علی گوگ‌نژاد با اسبی به نام ایلحان است؛ از زمانی که آن را برای مسابقه آماده می‌کند تا زمانی که اسب شروع به پرخاشگری می‌کند و حتی حاضر نیست در میدان مسابقه یک گام رو به جلو حرکت کند. کریم‌الدینی در پرداخت این ایده‌ی مرکزی سعی کرده با مهندسی جزییات، این رابطه را به بهترین شکل باورپذیر نشان دهد. از نظر فیلم‌برداری دوربین کم‌ترین مزاحمتی برای آدم‌ها و اسب‌ها دارد. به‌خصوص حیوان عصبی که به‌راحتی می‌تواند با وجود دوربین و حرکت آدم‌های پشت دوربین به عصبانیتش افزوده شود. تا جایی که مقدور بوده از انواع زوایا فیلم‌برداری شده به‌ویژه در صحنه‌های اسب‌دوانی که از حرکت آهسته‌ی گام‌های اسب‌ها تا نمای دورشان همگی در یک ریتم پیش‌برنده به کار گرفته شده است. اما شاید مهم‌ترین نقطه‌ی قوت تصویرداری آتلان را به شعور سینمایی کارگردان و فیلم‌برداری از رنگ و نور محیط دانست؛ از غروب آفتاب و تأثیر آن بر موج‌های دریا گرفته تا استفاده‌ی به‌جا از کرین و ادوات حرکتی. از نماهایی که ترکیب‌بندی به‌خوبی مفهوم مستتر در تصویر را منتقل می‌کند تا حرکت‌های هوشمندانه‌ی دوربین در همراهی با حیوانی که حرکت‌هایش غیرقابل‌پیش‌بینی است که البته این تصاویر چشم‌نواز و گاه تلخ و روان‌فرسا با تدوین مناسب و موسیقی به‌شدت اثرگذار به ثمر می‌نشیند. تدوینی که قدر لحظه‌های به‌ظاهر بی‌اهمیت را می‌داند و از آن در عمق دادن به فضاها استفاده می‌کند و موسیقی که به‌خوبی هیجان‌های مناسب و یأس‌های آدم‌ها را به نمایش می‌گذارد و با تداعی فضاهای سینمای وسترن هرچه بیش‌تر به جهان درونی آدم‌ها نزدیک می‌شود.

مستند آتلانفیلم از ایده‌های طنز‌آمیر نیز غافل نشده، مثلاً لحظه‌ای که خواهرزاده‌ی علی عنوان می‌کند که می‌خواهد سوارکار اسب شود و همه‌ی اسب‌ها را مال خودش می‌داند. این موقعیت در کنار وضعیت‌هایی که حتی پدربزرگ علی را درگیر زندگی با اسب‌ها ترسیم می‌کند، علاوه بر طنز‌آفرینی نشان می‌دهد که زندگی با اسب، همه‌ی دوره‌های سنی از کودک چند‌ساله گرفته تا پیرمرد هفتاد ساله را در بر می‌گیرد و به‌نوعی محدوده‌ی دایره و عادت‌های یک زندگی را واکاوی می‌کند.
روایت آتلان از این جهت به عنوان یکی از بهترین نمونه‌های یک دهه‌ی اخیر سینمای مستند قابل‌ارزیابی است که تمام سعی‌اش را کرده که از هر الگوی مرسومی دوری کند یا دست‌کم به بهترین شکل ممکن از آن‌ها بهره ببرد؛ نه با لحن فخیمانه‌ای رو‌به‌رو هستیم، نه اطلاعات شناسنامه‌ای از شخصیت‌ها می‌دهد و نه کلمه یا جمله‌های زائد و شعاری دارد و از همه مهم‌تر در تلخی داستان کسی را مقصر معرفی نمی‌کند و روایتی مطلق‌نگر و مغرضانه ندارد. فیلم با یک نریشن کاملاً متناسب با فرازوفرود شخصیت‌ها پیش می‌رود و آن قدر همه‌ی عناصرش درست و حساب‌شده است که صدای راوی تا ساعت‌ها پس از تماشای فیلم لحن غریبانه‌ی مربی را به یاد می‌آورد.
ماجرای عصبیت اسب را می‌توان به طور نمادین هم بررسی کرد. علی و دیگران برای معالجه‌ی او انواع و اقسام ترفندها را به کار می‌گیرند اما در انتها مشخص نمی‌شود که چرا اسب آن قدر مضطرب و عصبی رفتار می‌کرد؟ مثل انسان سرگشته و عصیانگری که هیچ دوا و درمانی برایش وجود ندارد چرا که از درون یخ‌زده است که نمود عینی این نکته در صحنه‌ای‌ست که خانواده‌ی علی پس از سوم شدن در مسابقه، هنگام دیدن گزارش تلویزیونی آن، طوری درباره مسابقه حرف می‌زنند که انگار اولین بار است یک مسابقه را می‌بینند و آدم‌هایش‌ را نمی‌شناسند، در صورتی که اول شدن برادر علی می‌توانست سرنوشت همه‌ی آن‌ها را دگرکون کند. در واقع طوری فضای رخوتناک محیط بر آدم‌ها چیره شده که در بحرانی‌ترین شرایط نیز بی‌تفاوت حرف می‌زنند و واکنش انفعالی نشان می‌دهند و اصلاً هنگام حرف زدن، کوچک‌ترین نگاهی به یکدیگر نمی‌اندازند. چرا که حتی با وجود غیبت اسب در فضای پیرامون آن‌ها در درون خانه، تصویر اسب در تلویزیون نیز چشمان آن‌ها را به تسخیر خود درآورده است.
با تکیه بر مجموعه‌ی این امتیاز‌های مثبت روایی و ساختاری می‌توان آتلان را به عنوان بهترین مستند سال معرفی کرد و مشتاق فیلم‌های بعدی کارگردانش ماند.

تماشای مستند “آتلان”
نویسنده: محسن جعفری‌راد
برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن